HISTORIA - WYDARZENIA - INFORMACJE - AKTUALNOŚCI: WITAM NA STRONIE TERESPOL.info24 ORAZ ZAPRASZAM DO ODWIEDZANIA STRONY - "GONIEC TERESPOLSKI - STRONA PRZYJACIÓŁ TERESPOLA I OKOLICY" NA FACEBOOKU

poniedziałek, 12 listopada 2018

Historia Terespola - założyciele i właściciele miasta


Miasto Terespol zostało założone 320 lat temu na gruntach królewskiej 
wsi Błotków (Błotkowo) w 1697 roku.
Pierwsze wzmianki o okolicy na której obecnie znajduje się miasto Terespol pochodzą z 1512 roku. Teren obecnego miasta - wieś Błotków była własnością Iwana Sapiehy z Kodnia. Później, od 1533 roku rodziny Hornostajów, a od 1591 roku Lwa Sapiehy, potem Krzysztofa Dorohostajskiego - marszałka Wielkiego Księstwa Litewskiego, który 15 czerwca 1609 roku ofiaruje wieś Błotków królowi Zygmuntowi III Wazie. Doceniając znaczenie Błotkowa leżącego przy trakcie do Brześcia, król ok. 1625 roku zbudował tutaj okazały królewski pałac założony na prostokącie, dwukondygnacyjny z czterospadowym dachem  i ośmioboczną wierzą od północy. Z tyłu za Pałacem rozciągał się jeden z najpiękniejszych w ówczesnej Polsce ogród królewski otoczony z trzech stron szerokim kanałem. Jako wieś królewska w ziemi brzeskiej była w posiadaniu synów Zygmunta III: bpa płockiego Karola Ferdynanda Wazy a następnie Jana Kazimierza, przyszłego króla. Wieś była ulubionym miejscem pobytu żony Jana Kazimierza, królowej Marii Ludwiki (podczas obrad sejmu w Brześciu) a Szymon Starowolski pisał w 1632 roku o "...pałacu królewskim nowej architektury poza miastem..." (Brześciem) i "...pięknych i wytwornych ogrodach w Błotkowie...". Lata 1648-1657 to okres wojen z Kozakami, Rosjanami i potopu szwedzkiego co spowodowało ogromne zniszczenia tej nadbużańskiej  ziemi. W 1656 roku królewską rezydencję - pałac błotkowski ograbili i spalili Kozacy a także Rosjanie co spowodowało, że popadł w ruinę i nie został już ponownie odbudowany. 11 kwietnia 1668 roku król Jan II Kazimierz Waza sprzedał Błotków Cyprianowi Brzostowskiemu, referendarzowi litewskiemu. Ten z kolei 24 lipca 1681 roku odsprzedaje te królewskie dobra rodzinie Słuszków.
Nowym właścicielem tych ziem zostaje kasztelan wileński i hetman polny litewski Józef Bogusław Słuszka. Po zakupie Błotkowa, w latach 1694-97 na jej gruntach lokuje miasto na prawie magdeburskim i nazywa je Terespolem – miasto Teresy na cześć żony Teresy z Gosiewskich Słuszkowej, sprowadza dominikanów, funduje im kościół i klasztor.Teresa Słuszkowa po śmierci swojego męża w 1701 roku, odziedziczyła Terespol z 4 wsiami (Błotków, Łobaczew, Lechuty i Ogrodniki) , a na łożu śmierci w testamencie z 6 czerwca 1708 roku zapisała te ziemie swojemu przyrodniemu bratu, księciu Józefowi Czartoryskiemu, który 27 sierpnia 1711 roku odsprzedaje je hetmanowi polnemu Ludwikowi Konstantemu Pociejowi. W październiku 1745 roku Terespol jest już własnością i niebawem staje się rezydencją hrabiego, podskarbiego wielkiego litewskiego, Jana Jerzego Flemminga (ojca słynnej Izabeli Czartoryskiej), który przejmuje Terespol od strażnika wielkiego litewskiego, kasztelana brzeskiego Antoniego Pocieja (bratanka Konstantego Pocieja) za długi i niespłaconą pożyczkę . Flemming w latach 1753-71 znacznie rozbudowywał miasto na regularnym planie oraz pozyskał dla Terespola przywilej na organizowanie trzech jarmarków rocznie oraz ulgi podatkowe przybywającym osadnikom. Na ruinach królewskiego zamku Zygmunta III Wazy wystawił piętrowy pałac otoczony ogrodami, wspierał też budowę murowanych domów w mieście, w Rynku wybudował ratusz z zegarem, urządził nowy port na Bugu . Zbudował w mieście wiele dróg, mostów, kładek i kanałów osuszając liczne rozlewiska na tym podmokłym terenie. W okresie tym, Terespol – korzystnie położony przy trakcie brzeskim oraz w pobliżu przeprawy przez Bug, mógł szybko rozwijać się jako ośrodek administracyjny dla okolicznych dóbr a także jako ośrodek handlowo-usługowy. Jerzy Flemming sprowadził także kolonistów i rzemieślników pochodzących z Niemiec, Szkocji oraz Żydów i rozwinął tu ośrodek rzemiosła i handlu ściśle gospodarczo związany z Brześciem (wg. niektórych źródeł to wówczas wybudowano kościół, cerkiew unicką i zbór ewangelicki). Terespol liczył wtedy ponad 250 domów (ok. 2300 mieszkańców) i ze względu na murowaną zabudowę uchodził za jedno z najpiękniejszych miast nie tylko na Pd. Podlasiu. W 1764 roku Terespol zostaje złupiony i częściowo spalony na skutek napadu na miasto prywatnego wojska księcia Karola Radziwiła „Panie Kochanku” w akcie zemsty na Flemingu, będącym poplecznikiem Czartoryskich. Pięć lat później mieszczanie zostają obłożeni wysoką kontrybucją przez konfederatów barskich, co doprowadziło do ekonomicznego upadku ośrodka.
W 1771 roku, po śmierci ojca, Terespol zostaje odziedziczony przez Izabelę z Flemmingów Czartoryską, której mąż, generał ziem podolskich, książę Adam Kazimierz Czartoryski wyrobił w 1779 roku u króla Stanisława Augusta Poniatowskiego spóźniony przywilej lokacyjny. Książę Adam i Izabela Czartoryscy bardzo angażują się jednak w stworzenie nowego, bardzo znanego później ośrodka kultury jakim będą Puławy. Terespol staje się przez to coraz mniej znaczącym ośrodkiem ich dóbr. W czasie insurekcji kościuszkowskiej 19 września 1794 roku pod Terespolem zostaje stoczona bitwa pomiędzy korpusem wojsk rosyjskich gen.Suworowa a dywizją wojsk polskich dowodzonych przez gen. Sierakowskiego. Dywizja Sierakowskiego przegrała ponosząc ogromne straty i wycofała się w rozsypce w kierunku Białej Podlaskiej. Po ustanowieniu granicy na Bugu w 1795 roku (III rozbiór Polski) dobra terespolskie Czartoryskich w województwie brzesko - litewskim podzielono na dwie części: zachodnią i wschodnią, która od razu pozostała w Carskiej Rosji. Zachodnia część z Terespolem (tzw. klucz terespolski) znalazła się początkowo w zaborze austriackim do 1809 roku, później w Księstwie Warszawskim do 1815 i Królestwie Polskim od 1815 roku. Tą częścią dóbr terespolskich T i A. Czartoryskich administruje zarząd z burmistrzem miasta p. Burzyńskim. 20 września 1810 roku król saski Fryderyk August wydaje dekret o uznaniu Terespola za wolne miasto handlowe co spowodowało ponowny rozwój miasta. W tym samym roku na polecenie Napoleona, rezydent francuskiego wywiadu w Księstwie Warszawskim J.Serra tworzy w przygranicznym Terespolu biuro wywiadu i punkt kontaktowy dla szpiegów przekraczających tutaj granicę. Wojna Napoleona z Carską Rosją doprowadza do zajęcia Terespola 26 grudnia 1812 roku przez wojska rosyjskie i na ponad 100 lat miasto będzie częścią Imperium Carów. Po dużych pożarach w 1814 i przede wszystkim w 1827 roku, w którym spłonęła centralna i wschodnia część Terespola: pałac J.Flemminga, kościół i klasztor dominikański, wiele domów przy rynku i dzielnica niemiecka następuje powolny upadek miasta.
Ostatnim dziedzicem i właścicielem Terespola 18 sierpnia 1814 roku zostaje książę Konstanty Czartoryski - syn Adama i Izabeli Czartoryskich, który w akcie z 1 września 1830 roku ostatecznie sprzedał Terespol z przyległymi folwarkami Rządowi Królestwa Polskiego. Wykup tych ziem związany był z planowaniem na tych terenach przez Cara Mikołaja I budowy obiektów zewnętrznych przyszłej Twierdzy Brześć. Po upadku powstania listopadowego i wkroczeniu wojsk rosyjskich do Królestwa Polskiego, miasto Terespol i jego okoliczne dobra 30 czerwca 1832 roku dostają zarządcę rządowego – Ignacego Wessela i stają się ostatecznie własnością rządu . Tak kończy się ponad 135 lat dynamicznego rozwoju i świetność Terespola jako magnackiego miasta prywatnego rodzin Słuszków, Pociejów, Flemmingów i Czartoryskich. 
Od 1832 roku przez 18 lat istniała tutaj komora celna między Królestwem Polskim i Cesarstwem Rosyjskim. Decyzja o budowa Twierdzy Brześć i jej umocnień zewnętrznych spowodowało że, miasto zostało „przesunięte" o kilka kilometrów na zachód - na obecne miejsce. Przenosiny i burzenie„starego” Terespola rozpoczęto w 1854 roku i trwały do 1 czerwca 1859 roku oddaniem tego terenu Inżynierii Wojskowej Twierdzy Brzesko – Litewskiej. W latach 1819-23 zbudowano trakt bity przez Podlasie, a w latach 1865- 67 linię kolejową Warszawa-Terespol.
Nowy, odbudowany Terespol był w większości drewniany. Według danych z 1889 roku w Terespolu znajdowały się: nowy kościół parafialny murowany (1863), cerkiew parafialna, szkoła początkowa, młyn parowy, stacja kolei żelaznej i stacja pocztowa. Oprócz Żydów, stanowiących – według niektórych źródeł – około 90% mieszkańców, mieszkali tu także wyznawcy kościoła greko i rzymsko katolickiego, a także kilku protestantów i mahometan. Jak podaje Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, spośród około 4 tyś stałych mieszkańców Terespola, ok. 60% pracowało w pobliskim, dynamicznie rozwijającym się Brześciu. Rozwojowi ekonomicznemu nowego Miasta bardzo sprzyjało otwarcie w 1867 roku linii kolejowej łączącej Terespol z Warszawą, a następnie – w 1870 roku – przedłużenie jej do Brześcia oraz traktu brzeskiego. Z końcem XIX wieku i do lat 90 XX wieku Terespol znany był w Polsce i za granicą z handlu i produkcji kiszonej kapustą i wyśmienitych ogórków „terespolskich”.
Obecny Terespol liczy ok. 6000 tyś. mieszkańców. Znajduje się tutaj drogowe i kolejowe przejście graniczne z Białorusią. 
To główna „brama na wschód" Europy, miasto posiadające znakomite położenie przy transeuropejskiej trasie Paryż - Warszawa - Moskwa i dalej aż do Chin. Na charakter Terespola ogromny wpływ ma bardzo bliskie sąsiedztwo z ponad 340 tysięcznym Brześciem. Terespol obecnie odgrywa również rolę centrum administracyjno – handlowo - usługowego dla okolicznych gmin.


Oprac: tekst i foto: Adam Rymaszewski

Źródła:
Pismo - „Goniec Terespolski”
Janusz Tarasiuk - „Terespol w 300 lecie nadania praw Miejskich” i „500 lat Terespola”
Tomasz Demidowicz - „Terespol – zarys dziejów” (2002)
Grzegorz Rąkowski – przewodnik turystyczny „Polska egzotyczna” cz,II (1996)
Stanisław Jadczak – „Podlaski Kwartalnik Kulturalny”4/2005 art.”Jak książę Czartoryski Terespol sprzedawał”, „Terespol”,„Gmina Terespol” w dziesięcioleciu 1992 - 2002”, „Gmina Terespol X- XXI wiek”
Podgórski Maciej – „Traktem bitym przez Podlasie” (1982)
Internetowy Polski Słownik Biograficzny – „Teresa Sapieżyna z Gosiewskich”
Zasoby internetu

piątek, 26 października 2018

Oni będą rządzić w mieście

Burmistrzem Miasta Terespol na kolejną, już 4 kadencję (2018 - 2023) ponownie został wybrany Jacek Danieluk KWW Porozumienie Samorządowe Terespola. O stanowisko burmistrza ubiegali się  także Piotr Skolimowski z KWW Terespol Razem Justyna Sowa z KWW Nasze Miasto Terespol. 

Ostatecznie wyniki:

Jacka Danieluka 1833 głosy (67,22%) 
Piotr Skolimowski - 758 głosów (27,80%)
Justyna Sowa -  136 głosy (4,99%).


Frekwencja w Terespolu -  59.60 % 
Uprawnionych do głosowania - 4614 osoby
Wydano - 2750 kart do głosowania
Oddano - 2727 głosów ważnych

W nowo wybranej  15 osobowej radzie miasta Terespol KWW Porozumienie Samorządowe Terespola otrzymało  10 mandatów, KWW Nasze Miasto Terespol przypadło 3 mandaty a KWW Terespol Razem otrzymało 2 mandaty. Rada Miasta Terespol - 5 letnia kadencja (2018-2023) Ewa Zając, Dorota Szprychel, Jarosław Tarasiuk, Urszula Artecka, Robert Wieczorek, Paweł Jurkowski, Krzysztof Wróbel, Krzysztof Prokopiuk, Andrzej Korbal Andrzej Łukasiak, Barbara Saj, Justyna Sowa, Tomasz Staszczuk, Waldemar Wróblewski, Dariusz Herlikiewicz. Do rady powiatu bialskiego z okręgu nr 2 (miasto Terespol, gminy Terespol, gmina Zalesie) mandaty zdobyli: Wojciech Mitura - Terespol (Porozumienie Samorządowe 2018), Elżbieta Iwaniuk - Kobylany (PSL) oraz Radosław Sebastianiuk - Mokrany Nowe (PiS).

Szczegółowe wyniki głosowania  do Rady Miasta Terespol - 21 października 2018
Okręg wyborczy Nr 1

    1. Zając Ewa: 157 głosów
    2. Rydz Zenon: 75 głosów 
Okręg wyborczy Nr 2
  1. Szprychel Dorota: 89 głosów
  2. Rymaszewski Krzysztof: 62 głosów,
  3. Fisiuk Piotr: 39 głosów
Okręg wyborczy Nr 3
  1. Tarasiuk Jarosław: 208 głosów
  2. Romaniuk Leszek: 74 głosów
Okręg wyborczy Nr 4
  1. Artecka Urszula 101 głosów
  2. Dmitruk Andrzej: 46 głosów,
  3. Urbala Jakub: 26 głosów
Okręg wyborczy Nr 5
  1. Wieczorek Robert: 77 głosów
  2. Krzemiński Wiesław 65 głosów,
  3. Chmielewski Andrzej: 34 głosów
Okręg wyborczy Nr 6
  1. Jurkowski Paweł: 71 głosów
  2. Ciupak Katarzyna: 57 głosów,
  3. Tarasiuk Andrzej: 56 głosów
Okręg wyborczy Nr 7
  1. Wróbel Krzysztof: 109 głosów
  2. Sołoducha Mariusz: 55 głosów
Okręg wyborczy Nr 8
  1. Prokopiuk Krzysztof: 69 głosów
  2. Gryta Michał: 47 głosów,
  3. Drobisz Bogusław: 24 głosów
Okręg wyborczy Nr 9
  1. Korbal Andrzej: 135 głosów
  2. Mućka Piotr: 30 głosów,
  3. Wołoszko Alicja: 28 głosów 
Okręg wyborczy numer 10
  1. Łukasiak Andrzej: 67 głosów
  2. Chaber Piotr: 44 głosów,
  3. Okseniuk Waldemar: 32 głosów
 Okręg wyborczy Nr 11

     1  Saj Barbara 118 głosów 
     2. Łukasik Andrzej: 56 głosów
  
Okręg wyborczy Nr 12
  1. Sowa Justyna: 69 głosów
  2. Wróblewski Przemysław: 54 głosów,
  3. Wołoszko Zdzisław: 19 głosów
Okręg wyborczy Nr 13
  1. Staszczuk Tomasz: 100 głosów
  2. Guziuk Wojciech: 75 głosów
Okręg wyborczy Nr 14
  1. Wróblewski Waldemar: 55 głosów
  2. Tymoszuk Joanna: 51 głosów
  3. Bielecki Artur: 43 głosów
Okręg wyborczy Nr 15
  1. Herlikiewicz Dariusz: 93 głosów
  2. Jakuszko Edward: 72 głosów
źródło: PKW

Oprac: Adam Rymaszewski

czwartek, 27 września 2018

Wybory samorządowe 2018 - Oni powalczą o władzę

W wyborach samorządowych, które odbędą się w niedzielę 21  października b.r w Terespolu wystartuje 39 zarejestrowanych kandydatów na radnych z 3 komitetów wyborczych. Będą oni ubiegać się o 15 mandatów w trzech obwodach wyborczych. Na Burmistrza Miasta wystartuje 3 kandydatów, w tym obecny Burmistrz, Jacek Danieluk.
Wyborcy z Terespola oraz gminy Terespol i gminy Zalesie wybiorą również swoich przedstawicieli do rady powiatu bialskiego. W okręgu nr 2 o 3 mandaty radnego powiatowego ubiegać się będzie 14 osób, w tym 6 z Miasta Terespol, reprezentujące 3 komitety wyborcze.
Kadencja wybranych  w jesiennych wyborach samorządowych  kandydatów na radnych, wójtów, burmistrzów  i prezydentów miast będzie trwała 5 lat licząc od daty wyboru.

Oprac: Adam Rymaszewski 

piątek, 27 lipca 2018

Lotnisko wojskowe w Małaszewiczach w latach 1936 - 1952


Lotnisko w Małaszewiczach przed wybuchem II wojny światowej było bardzo ważnym elementem systemu obronnego Polski. Znajdowała się tutaj duża i bardzo nowoczesna na tamte czasy baza paliwowa a także zapasowa baza dla lotnictwa dalekiego zasięgu. Stacjonowała tutaj również największa ilość  bardzo nowoczesnych bombowców średniego zasięgu  PZL-37 „Łoś”, które po odebraniu z zakładów lotniczych były tutaj uzbrajane.
O budowie lotniska i bazy paliwowej w Małaszewiczach zadecydowały względy geograficzne i strategiczne. Małaszewicze leżały bowiem  w okresie międzywojennym w środkowej części granic Polski. W roku 1936 przystąpiono więc do realizacji  tej budowy. Od północnej strony torów kolejowych zaczęło powstawać lotnisko wojskowe oraz baza paliwowa dla lotnictwa. Przy budowie wykorzystano istniejące już forty Twierdzy Brzeskiej. W jeden z takich fortów wbudowano zbiorniki paliwa o pojemności około 278 tys. litrów benzyny. Stworzony w ten sposób magazyn paliw został połączony rurociągami ze zbiornikiem paliwa na terenie lotniska o pojemności 480 tys. litrów. Zostało również wybudowane 14 hangarów dla samolotów oraz na polach wsi powstało osiedle wojskowe (kilka bloków) dla członków kadry oficerskiej i ich rodzin a także baraki dla żołnierzy obsługi lotniska. Te osiedle znajdowało się naprzeciw obecnego kampingu w Kobylanach. W maju 1939 roku do Małaszewicz zostaje ewakuowany także z Okęcia Wojskowy Ośrodek Spadochronowy (WOS) oraz  samoloty Focker FVII. Spadochroniarze mieli przybyć także transportem kolejowym. Do dyspozycji WOS było łącznie 5 - 6 Fockerów FVII, które miały zostać wykorzystane do zrzutów grup dywersyjnych na tyłach wojsk niemieckich w Prusach Wschodnich. Spadochroniarze nie wzięli jednak udziału w walce zgodnie ze swym przeznaczeniem bo lotnisko i samoloty Focker FVII zostały zniszczone po nalotach bombowych. Dowódcą Baza Lotniczej Małaszewicze  we wrześniu 1939 roku był mjr. pil. Franciszek Ratajczak. W trakcie pierwszych nalotów bombowych na Bazę w Małaszewiczach stacjonowało tam: 31 samolotów PZL-37 „Łoś” z XX Dywizjonu Bombowego - 7 Eskadry Ćwiczebnej oraz Kierownictwa Zaopatrzenia Lotnictwa, które czekały na wyposażenie w przyrządy nawigacyjne, systemy łączności pokładowej, oraz uzbrojenie w karabiny maszynowe (8 „Łosi” doleciało jeszcze do Małaszewicz w pierwszych dniach  września), 5 samolotów LWS4„Żubr”, 5 samolotów Focker FVII , 30 innych samolotów oraz około 90 oficerów i ponad 600 szeregowych i podoficerów.
 W dniu 1.IX.1939  o godz. 5.40 lotnisko Małaszewicze i baza WOS zostają zbombardowane przez niemiecką Luftwaffe. Zostają przeprowadzone 4 ciężkie naloty. Ataku dokonały samoloty niemieckie DO-17 i He 111. Drugi i trzeci nalot następuje między godz. 6.00 a 6.20 rano. Zostają zniszczone 3 hangary, 6 „Łosi”,4 „Żubry” oraz 4 Fokerry. Straty w personelu wynosiły ok.40 zabitych i  rannych.  25 „Łosi”, które nie zostały zniszczone rozstawiono i zamaskowano na brzegach lotniska. Lżejsze samoloty i część personelu przesunięto na lotniska zapasowe do Koroszczyna i Zalesia poza bazę Małaszewicze. Po południu nastąpił czwarty ciężki nalot. Zostają uszkodzone 3 „Łosie,które pozostały w Małaszewiczach po ewakuacji. W dniu 2 września następuje ewakuacja 22 „Łosi” do Żabczyc koło Pińska  i Kuplina w rejonie Próżan. Następne dni września 1939 roku to dalsze naloty i bombardowanie Lotniska, hangarów i budynków koszar. Ciężkie bombardowania pociągają za sobą coraz to większe straty w uzbrojeniu i sprzęcie. Najcięższe i najbardziej niszczące bombardowanie Małaszewicze przeżyły rano 5.IX.1939 roku, kiedy samoloty  Luftwaffe zaatakowały nie tylko bazę lecz i wszystkie okoliczne wsie i lasy. Spowodowało to dużo ofiar wśród okolicznej ludności. Artyleria przeciwlotnicza bazy zestrzeliła w czasie nalotów jednego DO 17.Jeden członek załogi uratował się na spadochronie i dostał do niewoli, inni zginęli. W dniu 11.IX.1939 roku personel Bazy Małaszewicze otrzymała rozkaz ewakuacji na Horodenkę, gdzie dotarł w dniu 14 września a następnie przekroczył granicę polsko rumuńską. Po przejęciu lotniska przez Niemców i odbudowaniu w 1940 roku przez więźniów z istniejącego w czasie wojny na terenie Małaszewicz obozu pracy służyło ono jako  baza dla szybowców transportowych Messerschmitt Me-321 i samolotów transportowych Messerschmitt Me-323 Gigant, które latały z zaopatrzeniem na front wschodni.W czasie okupacji Małaszewicze stały się też ważnym ośrodkiem walki i ruchu oporu z okupantem. Działała tutaj tajna szkoła podchorążych i kurs podoficerów.W lipcu 1944 roku Niemcy wycofując się na zachód zniszczyli tą baza Luftwaffe. Baza i Lotnisko Małaszewicze  po zakończeniu II wojny światowej używana była jednak jeszcze przez lotnictwo Armii Czerwonej, a pod koniec lat czterdziestych została przejęta i wykorzystywana przez  lotnictwo polskie. W roku 1952 jednostki, które tam stacjonowały zostały przeniesione na lotnisko Okęcie, a baza  Małaszewicze została przejęta częściowo przez PKP jako zaplecze Suchego Portu Przeładunkowego PKP w Małaszewiczach. Obecnie na obszarze byłego Lotniska Małaszewicze znajduje się WOC, Terminale Przeładunkowe różnych firm oraz część infrastruktury PKP Cargo.

Oprac: Adam Rymaszewski

niedziela, 22 lipca 2018

Kolej Warszawsko - Terespolska. Historia budowy (1865 - 1867)

Początki kolei w Terespolu i okolicy sięgają II połowy XIX wieku, kiedy to w latach 1866 -1867 została wybudowana bardzo ważna ze względów gospodarczych i militarnych Kolej Żelazna Warszawsko - Terespolska. Była to trzecia linia kolejowa po Kolei Warszawsko – Wiedeńskiej i Kolei Warszawsko - Petersburskiej, która powstała na obszarze Królestwa Polskiego. Uroczyste otwarcie całej Drogi Żelaznej Warszawsko – Terespolskiej z Pragi (Warszawa) do Terespola z udziałem władz Królestwa Polskiego odbyło się 5 (17) września 1867 roku.
Otwarcie tej linii była poprzedzone kontrolą komisji wyznaczonej przez władze Królestwa, która stwierdziła, że cała linia kolejowa została wykonana zgodnie z zatwierdzonym uprzednio projektem budowy. Komisja uznała także drogę za odpowiednią do eksploatacji, spełniającą wszystkie warunki bezpieczeństwa i ruchu kolejowego na całej linii. Starania o uzyskanie koncesji na budowę Drogi Żelaznej Warszawsko – Terespolskiej zostały ukończone w październiku 1864 roku. Wtedy to zostaje podpisany akt prawny, na mocy którego pomysłodawca i inicjator tej inwestycji Leopold Kronenberg – kupiec, przemysłowiec i bankier ze znanej w tamtych czasach zamożnej rodziny żydowskiej założył spółkę pod nazwą Towarzystwo Drogi Żelaznej Warszawsko -Terespolskiej.
W styczniu 1865 r. Towarzystwo zawarło umowę z przedsiębiorcami angielskimi (Karol Vignoles i Tomasz Brassey) w sprawie warunków i terminów budowy. Roboty rozpoczęto wiosną 1865 roku. Mimo różnych trudności z  nabywaniem gruntów pod tą budowę,  prace postępowały jednak szybko i sprawnie. Wszystkie roboty ziemne i przygotowawcze (m.in. wytyczenie kierunku linii, opracowanie profilu trasy, niwelacja terenu, budowę wysokich nasypów kolejowych, budowę mostów, przejazdów, dostawę szyn, podkładów itp) wykonano w latach 1865 - 1866.  Także, jeszcze w roku 1866 zaczęto wznosić budynki na stacjach i przystankach oraz zwozić z Anglii i Niemiec pierwsze partie zamówionego wcześniej taboru kolejowego.  W dniu 8  maja 1866 roku w obecności namiestnika carskiego w Królestwie Polskim Fiodora Berga, umieszczono w fundamentach Dworca Terespolskiego w Warszawie (Praga) kamień węgielny pod budowę Drogi Żelaznej Warszawsko – Terespolaskiej. Od tego dnia Towarzystwo Drogi Żelaznej Warszawsko -Terespolskiej jako spółka akcyjna miała za zadanie wybudować, a później zająć się eksploatowaniem przez 75 lat wybudowaną linią kolejową z Warszawy (Praga) do Terespola n/Bugiem a w dalszych planach także do Brześcia. Prezesem Zarządu Towarzystwa został  jej pomysłodawca. Kolej ta miała w wydanej koncesji przypisany tor o szerokości rosyjskich dróg żelaznych (1520 mm). Cała administracja i zarządzanie wzorowanie było jednak na kolei Warszawsko – Wiedeńskiej. Zatrudnienie i pomoc na tej kolei znajdowali przede wszystkim Polacy, uczestnicy powstania styczniowego (1863 r.), powracający z sybiru zesłańcy. Kolej tą nazywano wówczas także „sybirską koleją”. Od roku 1866 główny nadzór nad budowę kolei Warszawsko - Terespolskiej przejmuje i prowadzi Tadeusz Chrzanowski należący w tamtym czasie do grona najwybitniejszych inżynierów polskich (budował most Kierbedzia w Warszawie ), który po jej otwarciu został dyrektorem i kierował jej eksploatacją do 1882 roku. Tadeusz Chrzanowski zbudował również zaprojektowany przez siebie most pod Terespolem na Bugu, który połączył kolej Warszawsko - Terespolską z Brześciem. Most ten miał przekrój ok. 235 m i był zbudowany z trzech przepustów, z których jeden obejmował główny nurt rzeki, a dwa pozostałe przecinały groble i służyły do przepuszczenia wód z wiosennych roztopów. Mimo zbudowaniu mostu na Bugu w 1868 roku, odcinek Terespol – Brześć został oddany do użytku  znacznie  później   niż cała linia  Warszawa – Terespol, dopiero 1 marca 1870 r. Było to związane również z usypaniem ogromnych nasypów ziemnych przez bagna terespolskie. We wrześniu 1866 roku oddany zostaje do użytku po dwóch latach budowy pierwszy odcinek kolejowy od Pragi (obecnie Warszawa ) do Siedlec, a dokładnie rok później bo we wrześniu 1867 roku Droga Żelazna Warszawsko - Terespolska została ukończona, uroczyście otwarta i oddana  do użytku już na całym prawie 207 kilometrowym odcinku łącząc Warszawę z Terespolem.
Wszystkie jej linie kolejowe były szerokotorowe (zgodnie z wydaną koncesją) co pozbawiało ją połączenia mostem przez Wisłę z Warszawą a tym samym z koleją Wiedeńską, która przebiegała przez zachodnią część kraju i dawała połączenie kolejowe z całą Europą. Uzyskana w 1874 r. przez Leopolda Kronenberga koncesja  na budowę Kolei Nadwiślańskiej (Kowel-Lublin-Warszawa-Mława z odnogą Dęblin-Łuków) pozwoliło mu w 1877 r. połączyć torami szerokimi i normalnymi przez most kolejowy na Wiśle stacje kolei Nadwiślańskiej i kolei Terespolskiej ze stacją towarową Drogi Żelaznej Warszawsko - Wiedeńskiej. Dopiero takie rozwiązanie dało możliwość  bezpośredniego połączenia pomiędzy szerokotorowymi  kolejami Cesarstwa i Królestwa, a całą Europą przez szlaki kolejowe kolei Wiedeńskiej. Była to polska kolej prywatna aż do roku 1891 kiedy to z przyczyn politycznych i nacjonalistycznych rząd rosyjski skupił akcje Drogi Żelaznej Warszawa-Terespol i bezwzględnie przeprowadził rusyfikację personelu na wszystkich samodzielnych i kierowniczych stanowiskach.  W styczniu 1871 roku kiedy Towarzystwo Drogi Żelaznej Warszawsko – Terespolskiej, przejęło już w dzierżawę od rządu odcinek  kolejowy  Terespol -  Brześć, łączna liczba stacji na całej drodze wynosiła 18 (12 dworców i 6 przystanków). Dworce to: Praga, Miłosna, Mińsk, Mrozy, Kotuń, Siedlce, Łuków, Międzyrzec, Biała, Chotyłów, Terespol i Brześć. Przystanki były na stacjach: Dębe Wielkie, Sosnowe, Dziewule, Brzozowica, Sokule i Szaniawy. Wszystkie budynki dworców były murowane, dwupiętrowe z wyjątkiem Białej, gdzie budynek był jednopiętrowy. Natomiast na wszystkich przystankach budynki pasażerskie były  drewniane z antresolami. Na stacji w Terespolu zbudowano Parowozownię, magazyn towarowy, rampę z  windą  do ładowania różnych towarów, 10 zwrotnic, murowany dwupiętrowy budynek dworca i jeden peron dla pasażerów. Dworzec i zabudowania stacyjne zostały ogrodzone parkanem a w miejscach  narażonych na zawieje śnieżne usypano wały ochronne zabezpieczające przed powstawaniem zasp .  W Terespolu były także 2 aparaty telegrafu Morse’a oraz dodatkowo tzw. telegraf dzwonkowy, którego zadaniem było sygnalizowanie dróżników o wyjściu pociągu z jednej stacji do drugiej. Fakt uruchomienia połączenia kolejowego miał w tamtym czasie bardzo duży wpływ i znaczenie dla późniejszego rozwoju wielu miast i miasteczek na Podlasiu i Mazowszu, co wraz z budową szosy drogowej zwanej Traktem Bitym Warszawa-Terespol-Brześć i rozwojem przemysłu rolnego oraz przetwórczego spowodowało ogromny rozkwit handlu i bogacenia się społeczeństwa.  Droga Żelazna Warszawsko - Terespolska była jedną z lepiej zorganizowanych arterii komunikacyjnych do przewozu ludzi i różnych towarów. Podróżowało się wówczas (do I wojny światowej) pociągami osobowymi posiadającymi wagony klasy od I do IV. Poczekalnie na dworcach były także podzielone na klasy. Były to klasy od I do III. Od roku 1919 wszystkie linie kolejowe w Polsce znalazły się pod zarządem państwowym a 8 lutego tegoż roku powołane zostało Ministerstwo Kolei Żelaznych (od 1932 r. – Ministerstwo Komunikacji). Rozwój transportu kolejowego w II Rzeczpospolitej zaczął się szybko rozwijać. Zaczęły powstawać nowe połączenia kolejowe, wzrastała wymiana handlowa na linii wschód-zachód. Wybuch II wojny światowej spowodował ogromne straty i zniszczenia w całej strukturze kolejowej. Po wojnie i utworzeniu granicy państwowej pomiędzy Polską a ZSRR na Bugu oraz zmianie sytuacji politycznej i militarno - wojskowej w Polsce  zaczął narastać w bardzo szybkim tempie olbrzymi wzrost przewozów i przeładunków.  Sytuacja taka spowodowała konieczność szybkiej rozbudowy infrastruktury kolejowej w okolicach Terespola i Małaszewicz. W połowie grudnia 1949 roku powstają w Małaszewiczach dwie pierwsze duże  rampy przeładunkowe a w roku 1953 rozpoczyna się rozbudowa stacji Kobylany i Małaszewicze oraz budowa nowych stacji, bocznic i ramp przeładunkowych takich jak  Raniewo, Kowalewo, Wólka, Bór, Podsętków. 
Obecnie linia kolejowa  nr 2 Warszawa -Terespol jest częścią międzynarodowej linii E20, która jest fragment Korytarza Transportowego Zachód – Wschód i łączy Berlin z Moskwą i Chinami. Linia jest w całości  2-torowa i zelektryfikowana  dopiero od  1980 roku przed Olimpiadą w Moskwie. Z racji swojego międzynarodowego charakteru  linia ta jest ciągle modernizowana, aby dostosować ją do standardów unijnych, umożliwiających jazdę pociągów pasażerskich z prędkością 160 km/h, a towarowych 120 km/h.
Całkowita długość  linii  wynosiła  206 km 471 m.
Poszczególne odcinków  drogi  oddawano do eksploatacji:  
    Według kalendarza rządowego:                                      Według kalendarza polskiego:
Warszawa (Praga) – Siedlce 27 września 1866 r.    Warszawa( Praga) - Siedlce 9 październik 1866 r.
Siedlce – Łuków 19 listopada 1866 r.                          Siedlce - Łuków 1 grudzień 1866 r.
Łuków – Międzyrzec 20 maja 1867 r.                          Łuków - Międzyrzec 1 czerwiec 1867 r.
Międzyrzec – Biała 28 czerwca 1867 r.                       Międzyrzec - Biała  10 lipiec 1867 r.
Biała – Terespol  5 września 1867 r.                           Biała - Terespol  17 wrzesień 1867 r.


  Oprac: Adam Rymaszewski


 

wtorek, 17 lipca 2018

Wynagrodzenie Burmistrza obniżone

Na ostatniej sesji  13 lipca terespolscy radni większością głosów uchwalili obniżenie wynagrodzenia Burmistrza o 20 % (netto około 1000 zł.) zgodnie z  Uchwałą Sejmową i Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 2018 r. Od 1 lipca 2018 r łączne wynagrodzenie Burmistrza brutto będzie wynosiło 10 180 zł. miesięcznie (netto ok.7 000 zł.)
Należy podkreślić, że radni podjęli tę uchwałę wbrew swemu przekonaniu iż nie powinni obniżać wynagrodzenia  gdyż Burmistrz uzyskał wysoką ocenę w udzielonym absolutorium za 2017 rok oraz na podstawie jego 12 letniej pozytywnej kadencji w której m.in.:wypracowana była przez Burmistrza nadwyżka budżetowa a także fakt, iż w mieście zostało wykonanych wiele milionowych prac inwestycyjnych jak.: rewitalizacja centrum, doprowadzenie wody i kanalizacji do ponad 95 % obiektów, remonty szkół, termomodernizacja budynku straży pożarnej, utwardzenie lub zmodernizowanie dróg w ponad 90%, przebudowy oraz wykonanie chodników i ścieżek rowerowych, realizacja odnawialnych źródeł energii, realizacja programu informatycznego ( wzrost efektywności i dostępności e- usług gmin partnerskich na terenie Euroregionu Bug), oraz działanie w celu zapobiegania alkoholizmowi. Prace inwestycyjne będą nadal kontynuowane na terenie miasta w tym modernizacja hali sportowej przy Szkole Podstawowej nr 2, instalacje odnawialnych źródeł energii, modernizacje ulic i budowy chodników. Podjęto również działania mające na celu wyposażenie straży pożarnej w sprzęt ratujący życie, zakup wozu bojowego, specjalnych nożyc i podnośników (poduszek), agregatu oraz przeszkolenie personelu pożarniczego. Burmistrz poinformował obecnych iż na wyższym szczeblu nie został pozytywnie załatwiony wniosek o dofinansowanie terespolskiej policji w kwocie 100 tys złotych, w tym zakup samochodu.Uchwalono również maksymalną liczbę zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży.
Wynosi ona po 20 miejsc odpowiednio na napoje do 4,5% i piwa, alkoholu, powyżej 4,5 do 18 % z wyjątkiem piwa,oraz na napoje powyżej 18% alkoholu. Ustalono także maks. liczbę zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia alkoholu w miejscach sprzedaży. Wynosi ona po 10 miejsc odpowiednio na napoje alkoholowe o zawartości do 4,5 % alkoholu i piwo oraz powyżej 4, 5 % do 18% z wyjątkiem piwa i powyżej 18% alkoholu. Miejsca sprzedaży alkoholu muszą znajdować się w odległości min. 50 m od szkół, przedszkola, obiektów kultu religijnego. Uchwalono także odstępstwo od zakazu spożywania napojów alkoholowych w trakcie organizowanych imprez w miejscach ; przy ul. Wojska Polskiego 217 wraz z budynkiem (stadion sportowy), przy ul. Wojska Polskiego 130 (USC) i 132 wraz z budynkiem (biblioteka publiczna), przy ul. Sienkiewicza 27 (hala sportowa), teren przy ul. Reymonta 21 wraz z budynkiem (strażnica straży pożarnej), przy ul. Topolowej wraz obiektem prochowni, oraz przy Alei Marzeń na terenie tzw. „żółtej wody”. Na wniosek komendanta policji ta uchwała zostanie uzupełniona o regulamin opracowany przez urząd miasta. Dokonano również zmian w budżecie miasta przez przesunięcie wydatków na zapewnienie uczniom dostępu do podręczników szkolnych i realizację programu opieki nad zwierzętami oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie miasta.

Tekst i foto: Adam Jastrzębski