Założycielka miasta Terespol - Teresa z Gosiewskich Słuszkowa

Teresa Korwin Gosiewska żyła w latach 1645 - 1708. Ojcem jej był hetman polny litewski Wincenty Korwin Gosiewski herbu Ślepowron (Korwin), który został zamordowany 29 listopada 1662 roku w pobliżu Ostryni, kiedy  z polecenia króla udał się na Litwę aby rozmawiać z częścią zbuntowanych  oddziałów wojska litewskiego. Po śmierci Wincentego Gosiewskiego wdowa po nim i matka Teresy, Magdalena Konopacka wyszła za mąż za księcia Janusza Karola Czartoryskiego, podkomorzego krakowskiego.W lutym 1677 roku Teresa Korwin Gosiewska poślubiła Józefa Bogusława Słuszkę herbu Ostoja, kasztelana wileńskiego a od 1685 roku hetmana polnego litewskiego, który był zagorzałym zwolennikiem króla Jana III Sobieskiego. 

Poprzez małżeństwo ze Suszką związała się silnie z dworem królewskim, który poprzez rodzinę Słuszków próbował realizować swoją politykę na Litwie jako przeciwwagę dla potęgi rodu Sapiehów.Teresa Słuszkowa  stopniowo stawała się zaufaną osobą królowej Marii Kazimiery. Zaufanie to zaowocowało w 1694 wysłaniem Teresy jako posłanki ekstraordynaryjnej do elektora bawarskiego, a następnie przez Brukselę do Paryża, gdzie została przyjęta przez Ludwika XIV

 Po śmierci króla Jana Sobieskiego 17 czerwca 1696  w Brześciu odbywały się sejmiki przed elekcją nowego króla. Ścierały się na nich poglądy zwolenników Sapiehów i Radziwiłłów. W lutym 1697 r. na jednym z takich spotkań w Brześciu  doszło do awantury  zwolenników Radziwiłów, którzy byli kierowani przez właścicielkę Błotkowa kasztelanową wileńską Teresę Słuszkową a zwolennikami Sapiehów. Skończyło się to  krwawo. Mając przewagę, zwolennicy Sapiechów wyparli „słuszkowców” na lewy brzeg Bugu. Niektórzy z nich ratowali się ucieczką, skacząc z wysokiego wału zamkowego do rzeki Muchawiec. Uciekając w stronę Błotkowa, został ranny podkomorzy Pociej, ojciec i synowie Sadowscy, a zginął szlachcic Zaklika. Teresa Słuszkowa gorzko opłakiwała porażkę swoich zwolenników. Jej mąż kasztelan Józef Bogusław Słuszka, chcąc pocieszyć żonę, na gruntach wsi Błotków (Błotkowo) w 1697 roku lokuje miasto na prawie magdeburskim i nazywa je Terespolem na cześć swojej żony Teresy. Do nowo powstałego miasta sprowadza również dominikanów, funduje im kościół i klasztor. Tarcza herbowa herbu Ostoja rodziny Słuszków staje  się także herbem miasta.

Teresa Słuszkowa była również bohaterką głośnych skandalicznych romansów oraz intryg politycznych, najpierw z Rafałem Leszczyńskim (późniejszym podskarbim wielkim koronnym), potem z hetmanem wielkim litewskim i wojewodą wileńskim Kazimierzem Janem Sapiehą. Zerwała z hetmanem w 1696 roku, gdy po śmierci Jana III nie zdołała skłonić kochanka do poparcia królewicza Jakuba i zaniechania wystąpień przeciw królowej i  żądania aby wyjechała z  Warszawy. Z jej manipulacji i podjudzania część wojska litewskiego wystąpiła w listopadzie 1696 roku przeciw Sapiehom. Po elekcji w 1697 roku Augusta II na króla polski , ponownie zaczęła się spotykać z Kazimierzem Janem Sapiechą a po  śmierci męża w pażdzierniku 1701 roku wyszła za niego za mąż 6 maja 1703 roku. Chociaż nie opowiedziała się wyraźnie po stronie Stanisława Leszczyńskiego (syna Rafała), August II zarzucił jej zdradę i w r. 1705 pozbawił dóbr po Józefie Bogusławie Słuszce. Teresa Sapieżyna z Gosiewskich zmarła 7 czerwca 1708 roku w Wilnie nie pozostawiając po sobie z dwóch małżeństw dzieci. Pochowano ją w kościele św. Kazimierza, gdzie ufundowała uprzednio nagrobek swojemu pierwszemu mężowi.

Oprac: Adam Rymaszewski 

Poświęcenie nowej Kaplicy w Kobylanach

W niedzielę 30 kwietnia 2017 roku ordynariusz siedlecki biskup Kazimierz Gurda w koncelebrze z dziekanem dekanatu terespolskiego ks. Zdzisławem Dudkiem i proboszczem neounickiej parafii w Kostomłotach ks. Zbigniewem Nikoniukiem dokonał poświęcenia rzymskokatolickiej kaplicy w Kobylanach.

Kaplica jest pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego. Biskup wygłosił także okolicznościową homilię w której przypomniał o istocie Chrystusa utajonego pod postacią Hostii przechowywanej w tabernakulum oraz pod postacią chleba i wina. W uroczystości uczestniczyli księża obecnie pracujący w terespolskiej parafii ks. Zbigniew Rozmysł, ks. Danek Wojciechowski jak również księża, którzy pracowali w naszej parafii w latach poprzednich m.in. ks. Ryszard Andruszczak, ks. Jacek Świątek, ks. Jacek Owsianko, ,,Komitet Budowy Wspólnota Wsi Kobylany”, oraz licznie zebrani mieszkańcy Kobylan i innych miejscowości.

Oprawę muzyczną zapewnił terespolski chór parafialny oraz schola młodzieżowo dziecięca z Kobylan. Ewangelię odśpiewał ks. Zbigniew Nikoniuk. Wszystkich zebranych przywitali i podziękowali za udział wójt gminy Terespol Krzysztof Iwaniuk oraz sołtys wsi Kobylany Halina Ostapczuk.

Proboszcz terespolskiej parafii ks. Zdzisław Dudek poinformował, że taca z uroczystości poświęcenia zostaje w całości przeznaczona na potrzeby wykonania ławek do nowo wybudowanej kaplicy. Ponadto po wakacjach w kaplicy w Kobylanach będą odprawiane msze w każdą niedzielę o godz. 7.30 . Wskazał też na zbieżność daty poświęcenia z 3 znakami. Są to: 1 znak – ks. biskup Kazimierz Gurda w w swoim herbie biskupim ma elementy |Miłosierdzia Bożego, 2 znak -wielokrotnie przekładany termin otwarcia kaplicy i ostatecznie termin został określony przez ordynariusza na 30 kwietnia 2017 r, 3 znak - terespolski proboszcza w swoich planach marzył o relikwiach św. Faustyny i okazało się, ze przed uroczystością poświęcenia tej kaplicy przyjechał ksiądz, który przywiózł relikwie tej świętej. Pierwsze rozmowy na temat budowy kaplicy były przeprowadzone pomiędzy Komitetem Budowy i Kurią Siedlecką w 2012 roku i zakończyły się uzyskaniem zgody na budowę. Projekt został wykonany w 2013 roku. Uzyskano pozwolenie na budowę ze Starostwa Powiatowego w Białej Podlaskiej. W 2014 r został wybrany wykonawca robót tzn, firma PRB ELBUD Eliasz Pietraszuk z Łobaczewa Dużego. 19 lipca 2014 r wmurowano kamienie węgielne, jeden z miejsca narodzin Chrystusa podarowany przez W. Chwesiuka z Kobylan i drugi z Grobu Pańskiego. W kapsule umieszczono także listę katolików z Kobylan. W kaplicy może jednorazowo pomieścić się ok.200 osób. 

W czołowej ścianie ołtarzowej znajduje się witraż mozaikowy Chrystusa Miłosiernego z napisem JEZU UFAM TOBIE.

Tekst: Adam Jastrzębski (senior) Foto: Adam Jastrzębski (junior)

5 - lecie Koła Miłośników Fortyfikacji i Historii z terespolskiej Prochowni

Zaczęło się dość prozaicznie. Już w 2010 roku grupa pasjonatów wpadła na pomysł stworzenia organizacji, która zajęła by się lokalnymi fortyfikacjami i historią . A tych przecież nie brakowało. Wykonana w XIX Twierdza Brzeska (obecnie na terenie Białorusi) miała pierścienie obronne na przedpolu głównej cytadeli zlokalizowanej w widłach rzek Bug i Muchawiec. Jednym z nich była właśnie << Prochownia Terespol. >>

Pomysłodawcy utworzyli Koło Miłośników Fortyfikacji i Historii , które swoim zakresem objęło Terespol i okolice. Ich przedmiotem zainteresowania stała się wspomniana carska prochownia znajdująca się blisko międzynarodowej trasy kolejowej Warszawa - Terespol- Brześć - Moskwa i niemalże w centrum miasta. Prochownia została wykonana tuż przed I wojną światową jako typowy obiekt militarny, żelbetowy. Ma kubaturę ok.3 tys m3 i powierzchnię ok.990 m2 . Wewnątrz znajduje się główny korytarz komunikacyjny umożliwiający dostęp do 8 dawnych komór amunicyjnych zamykanych drzwiami pancernymi na specjalne zamknięcia. Ponadto wewnątrz, wokół sal znajduje się korytarz wentylacyjny połączony z grawitacyjnymi przewodami wentylacyjnymi wyprowadzonymi do góry na zewnątrz obiektu. Ten system wentylacji utrzymuje stałą temperaturę. Od strony płd, zachodniej i płn. na konstrukcji znajduje się nasyp ziemny. Od strony wschodniej dwa wejścia z pancernymi drzwiami i otworami zamykanymi również pancernymi okiennicami. Armia rosyjska niewiele skorzystała z tego obiektu wskutek doznawanych klęsk i wycofania się. Przed 2010 rokiem była prochownia wykorzystywana na hodowlę grzybów. Członkowie – miłośnicy Koła Fortyfikacji i Historii postawili sobie za cel remont oraz uporządkowanie obiektu i przyległego terenu oraz przystosowanie go na cele muzealne.

A mieli do pokonania duży zakres prac m.in: usunięcie wilgoci, naprawy izolacji, wentylacji, uruchomienie oraz odtworzenie nietypowych zamknięć drzwi pancernych, naprawy drzwi i okien , odtworzenie nawierzchni brukowej przy prochowni. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków - nawiązali współpracę z konserwatorem zabytków, który pozytywnie zaakceptował ich działania. Z wielkim zapałem przystąpili do pracy, poświęcili wiele swego prywatnego czasu i robocizny celem remontu tego obiektu. Na zewnątrz zmontowali oryginalny odcinek toru, którym transportowano amunicję. Wydobyto z dna rzeki Bug również część pociągu wysadzonego w czasie wojny. Ustawili budkę wartowniczą. Nie mogli jednak wykonać sami wszystkich prac. Pomocy dla nich udzieliło nieodpłatnie wiele instytucji i osób prywatnych, m.in.konserwator zabytków Jan Maraskiewicz, burmistrz miasta, sekretarz urzędu miejskiego, przewodniczący rady miasta, PKP Cargo, Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Terespolu (PGKiM Terespol), Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Miasta Terespol, Ochotnicza Straż Pożarna w Terespolu, Zawodowa Straż Pożarna z Małaszewicz, Straż Graniczna, firma "Wiesław Kozaczuk", Adam Krzeski z Siedlec, biblioteka miejska w Terespolu,. W akcję pomocy czynnie włączyli się członkowie Klubu Seniora „ Srebrny Włos” z Terespola. Intensywne prace trwały ponad dwa lata i trwają nadal tylko w mniejszym zakresie. Efektem prac są już od kilku lat wykonane remonty umożliwiające przystosowanie Prochowni na sale wystawowe.

Na terenie obiektu znajdują się stałe ekspozycje militariów,mundurów, rzemieślnicze , etnograficzne,. wystawy poświęcone wybitnym postaciom wojskowych, kolejnictwa i inne np. procesowi kiszenia terespolskich ogórków. Swoistą atrakcję w jednej z sal stanowi makieta stacji Terespol w skali 1:87 z ruchomą kolejką . Były również wystawy czasowe np. poświęcone św, Janowi Pawłowi II, czy zbiory monet. Dwa razy w roku na 3 maja i 11 listopada są tutaj eksponowane wystawy państwowe.

W obiekcie także odbywają się występy chóralne np. pieśni patriotycznych. Prochownia jest dostępna do zwiedzania, cieszy się dużym zainteresowaniem osób z Polski i nie tylko. Odwiedził ją senator G. Bierecki, Zrzeszenie Żołnierzy Wyklętych WIN, jak również przyjezdni z Siedlec, Modlina, Warszawy. Były tu osoby z takich krajów jak : Niemcy, USA, Tajwan, Chiny. Za działalność kilku członków otrzymało srebrną odznakę  „ Za opiekę nad zabytkami”. W najbliższą niedzielę 26 lutego podczas koncertu noworocznego z okazji 5 lecia Kola Miłośników Fortyfikacji i Historii część członków otrzyma wyróżnienia.

Teks i foto: Adam Jastrzębski

Opracowanie i foto: A.R