HISTORIA - WYDARZENIA - INFORMACJE - AKTUALNOŚCI: WITAM NA STRONIE TERESPOL.info24 ORAZ ZAPRASZAM DO ODWIEDZANIA STRONY - "GONIEC TERESPOLSKI - STRONA PRZYJACIÓŁ TERESPOLA I OKOLICY" NA FACEBOOKU

piątek, 15 lutego 2019

Historia Terespola - założyciele i właściciele miasta


Miasto Terespol zostało założone 320 lat temu na gruntach królewskiej 
wsi Błotków (Błotkowo) w 1697 roku.
Pierwsze wzmianki o okolicy na której obecnie znajduje się miasto Terespol pochodzą z 1512 roku. Teren obecnego miasta - wieś Błotków była własnością Iwana Sapiehy z Kodnia. Później, od 1533 roku rodziny Hornostajów, a od 1591 roku Lwa Sapiehy, potem Krzysztofa Dorohostajskiego - marszałka Wielkiego Księstwa Litewskiego, który 15 czerwca 1609 roku ofiaruje wieś Błotków królowi Zygmuntowi III Wazie. Doceniając znaczenie Błotkowa leżącego przy trakcie do Brześcia, król ok. 1625 roku zbudował tutaj okazały królewski pałac założony na prostokącie, dwukondygnacyjny z czterospadowym dachem  i ośmioboczną wierzą od północy. Z tyłu za Pałacem rozciągał się jeden z najpiękniejszych w ówczesnej Polsce ogród królewski otoczony z trzech stron szerokim kanałem. Jako wieś królewska w ziemi brzeskiej była w posiadaniu synów Zygmunta III: bpa płockiego Karola Ferdynanda Wazy a następnie Jana Kazimierza, przyszłego króla. Wieś była ulubionym miejscem pobytu żony Jana Kazimierza, królowej Marii Ludwiki (podczas obrad sejmu w Brześciu) a Szymon Starowolski pisał w 1632 roku o "...pałacu królewskim nowej architektury poza miastem..." (Brześciem) i "...pięknych i wytwornych ogrodach w Błotkowie...". Lata 1648-1657 to okres wojen z Kozakami, Rosjanami i potopu szwedzkiego co spowodowało ogromne zniszczenia tej nadbużańskiej  ziemi. W 1656 roku królewską rezydencję - pałac błotkowski ograbili i spalili Kozacy a także Rosjanie co spowodowało, że popadł w ruinę i nie został już ponownie odbudowany. 11 kwietnia 1668 roku król Jan II Kazimierz Waza sprzedał Błotków Cyprianowi Brzostowskiemu, referendarzowi litewskiemu. Ten z kolei 24 lipca 1681 roku odsprzedaje te królewskie dobra rodzinie Słuszków.
Nowym właścicielem tych ziem zostaje kasztelan wileński i hetman polny litewski Józef Bogusław Słuszka. Po zakupie Błotkowa, w latach 1694-97 na jej gruntach lokuje miasto na prawie magdeburskim i nazywa je Terespolem – miasto Teresy na cześć żony Teresy z Gosiewskich Słuszkowej, sprowadza dominikanów, funduje im kościół i klasztor.Teresa Słuszkowa po śmierci swojego męża w 1701 roku, odziedziczyła Terespol z 4 wsiami (Błotków, Łobaczew, Lechuty i Ogrodniki) , a na łożu śmierci w testamencie z 6 czerwca 1708 roku zapisała te ziemie swojemu przyrodniemu bratu, księciu Józefowi Czartoryskiemu, który 27 sierpnia 1711 roku odsprzedaje je hetmanowi polnemu Ludwikowi Konstantemu Pociejowi. W październiku 1745 roku Terespol jest już własnością i niebawem staje się rezydencją hrabiego, podskarbiego wielkiego litewskiego, Jana Jerzego Flemminga (ojca słynnej Izabeli Czartoryskiej), który przejmuje Terespol od strażnika wielkiego litewskiego, kasztelana brzeskiego Antoniego Pocieja (bratanka Konstantego Pocieja) za długi i niespłaconą pożyczkę . Flemming w latach 1753-71 znacznie rozbudowywał miasto na regularnym planie oraz pozyskał dla Terespola przywilej na organizowanie trzech jarmarków rocznie oraz ulgi podatkowe przybywającym osadnikom. Na ruinach królewskiego zamku Zygmunta III Wazy wystawił piętrowy pałac otoczony ogrodami, wspierał też budowę murowanych domów w mieście, w Rynku wybudował ratusz z zegarem, urządził nowy port na Bugu . Zbudował w mieście wiele dróg, mostów, kładek i kanałów osuszając liczne rozlewiska na tym podmokłym terenie. W okresie tym, Terespol – korzystnie położony przy trakcie brzeskim oraz w pobliżu przeprawy przez Bug, mógł szybko rozwijać się jako ośrodek administracyjny dla okolicznych dóbr a także jako ośrodek handlowo-usługowy. Jerzy Flemming sprowadził także kolonistów i rzemieślników pochodzących z Niemiec, Szkocji oraz Żydów i rozwinął tu ośrodek rzemiosła i handlu ściśle gospodarczo związany z Brześciem (wg. niektórych źródeł to wówczas wybudowano kościół, cerkiew unicką i zbór ewangelicki). Terespol liczył wtedy ponad 250 domów (ok. 2300 mieszkańców) i ze względu na murowaną zabudowę uchodził za jedno z najpiękniejszych miast nie tylko na Pd. Podlasiu. W 1764 roku Terespol zostaje złupiony i częściowo spalony na skutek napadu na miasto prywatnego wojska księcia Karola Radziwiła „Panie Kochanku” w akcie zemsty na Flemingu, będącym poplecznikiem Czartoryskich. Pięć lat później mieszczanie zostają obłożeni wysoką kontrybucją przez konfederatów barskich, co doprowadziło do ekonomicznego upadku ośrodka.
W 1771 roku, po śmierci ojca, Terespol zostaje odziedziczony przez Izabelę z Flemmingów Czartoryską, której mąż, generał ziem podolskich, książę Adam Kazimierz Czartoryski wyrobił w 1779 roku u króla Stanisława Augusta Poniatowskiego spóźniony przywilej lokacyjny. Książę Adam i Izabela Czartoryscy bardzo angażują się jednak w stworzenie nowego, bardzo znanego później ośrodka kultury jakim będą Puławy. Terespol staje się przez to coraz mniej znaczącym ośrodkiem ich dóbr. W czasie insurekcji kościuszkowskiej 19 września 1794 roku pod Terespolem zostaje stoczona bitwa pomiędzy korpusem wojsk rosyjskich gen.Suworowa a dywizją wojsk polskich dowodzonych przez gen. Sierakowskiego. Dywizja Sierakowskiego przegrała ponosząc ogromne straty i wycofała się w rozsypce w kierunku Białej Podlaskiej. Po ustanowieniu granicy na Bugu w 1795 roku (III rozbiór Polski) dobra terespolskie Czartoryskich w województwie brzesko - litewskim podzielono na dwie części: zachodnią i wschodnią, która od razu pozostała w Carskiej Rosji. Zachodnia część z Terespolem (tzw. klucz terespolski) znalazła się początkowo w zaborze austriackim do 1809 roku, później w Księstwie Warszawskim do 1815 i Królestwie Polskim od 1815 roku. Tą częścią dóbr terespolskich T i A. Czartoryskich administruje zarząd z burmistrzem miasta p. Burzyńskim. 20 września 1810 roku król saski Fryderyk August wydaje dekret o uznaniu Terespola za wolne miasto handlowe co spowodowało ponowny rozwój miasta. W tym samym roku na polecenie Napoleona, rezydent francuskiego wywiadu w Księstwie Warszawskim J.Serra tworzy w przygranicznym Terespolu biuro wywiadu i punkt kontaktowy dla szpiegów przekraczających tutaj granicę. Wojna Napoleona z Carską Rosją doprowadza do zajęcia Terespola 26 grudnia 1812 roku przez wojska rosyjskie i na ponad 100 lat miasto będzie częścią Imperium Carów. Po dużych pożarach w 1814 i przede wszystkim w 1827 roku, w którym spłonęła centralna i wschodnia część Terespola: pałac J.Flemminga, kościół i klasztor dominikański, wiele domów przy rynku i dzielnica niemiecka następuje powolny upadek miasta.
Ostatnim dziedzicem i właścicielem Terespola 18 sierpnia 1814 roku zostaje książę Konstanty Czartoryski - syn Adama i Izabeli Czartoryskich, który w akcie z 1 września 1830 roku ostatecznie sprzedał Terespol z przyległymi folwarkami Rządowi Królestwa Polskiego. Wykup tych ziem związany był z planowaniem na tych terenach przez Cara Mikołaja I budowy obiektów zewnętrznych przyszłej Twierdzy Brześć. Po upadku powstania listopadowego i wkroczeniu wojsk rosyjskich do Królestwa Polskiego, miasto Terespol i jego okoliczne dobra 30 czerwca 1832 roku dostają zarządcę rządowego – Ignacego Wessela i stają się ostatecznie własnością rządu . Tak kończy się ponad 135 lat dynamicznego rozwoju i świetność Terespola jako magnackiego miasta prywatnego rodzin Słuszków, Pociejów, Flemmingów i Czartoryskich. 
Od 1832 roku przez 18 lat istniała tutaj komora celna między Królestwem Polskim i Cesarstwem Rosyjskim. Decyzja o budowa Twierdzy Brześć i jej umocnień zewnętrznych spowodowało że, miasto zostało „przesunięte" o kilka kilometrów na zachód - na obecne miejsce. Przenosiny i burzenie„starego” Terespola rozpoczęto w 1854 roku i trwały do 1 czerwca 1859 roku oddaniem tego terenu Inżynierii Wojskowej Twierdzy Brzesko – Litewskiej. W latach 1819-23 zbudowano trakt bity przez Podlasie, a w latach 1865- 67 linię kolejową Warszawa-Terespol.
Nowy, odbudowany Terespol był w większości drewniany. Według danych z 1889 roku w Terespolu znajdowały się: nowy kościół parafialny murowany (1863), cerkiew parafialna, szkoła początkowa, młyn parowy, stacja kolei żelaznej i stacja pocztowa. Oprócz Żydów, stanowiących – według niektórych źródeł – około 90% mieszkańców, mieszkali tu także wyznawcy kościoła greko i rzymsko katolickiego, a także kilku protestantów i mahometan. Jak podaje Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, spośród około 4 tyś stałych mieszkańców Terespola, ok. 60% pracowało w pobliskim, dynamicznie rozwijającym się Brześciu. Rozwojowi ekonomicznemu nowego Miasta bardzo sprzyjało otwarcie w 1867 roku linii kolejowej łączącej Terespol z Warszawą, a następnie – w 1870 roku – przedłużenie jej do Brześcia oraz traktu brzeskiego. Z końcem XIX wieku i do lat 90 XX wieku Terespol znany był w Polsce i za granicą z handlu i produkcji kiszonej kapustą i wyśmienitych ogórków „terespolskich”.
Obecny Terespol liczy ok. 6000 tyś. mieszkańców. Znajduje się tutaj drogowe i kolejowe przejście graniczne z Białorusią. 
To główna „brama na wschód" Europy, miasto posiadające znakomite położenie przy transeuropejskiej trasie Paryż - Warszawa - Moskwa i dalej aż do Chin. Na charakter Terespola ogromny wpływ ma bardzo bliskie sąsiedztwo z ponad 340 tysięcznym Brześciem. Terespol obecnie odgrywa również rolę centrum administracyjno – handlowo - usługowego dla okolicznych gmin.


Oprac: tekst i foto: Adam Rymaszewski

Źródła:
Pismo - „Goniec Terespolski”
Janusz Tarasiuk - „Terespol w 300 lecie nadania praw Miejskich” i „500 lat Terespola”
Tomasz Demidowicz - „Terespol – zarys dziejów” (2002)
Grzegorz Rąkowski – przewodnik turystyczny „Polska egzotyczna” cz,II (1996)
Stanisław Jadczak – „Podlaski Kwartalnik Kulturalny”4/2005 art.”Jak książę Czartoryski Terespol sprzedawał”, „Terespol”,„Gmina Terespol” w dziesięcioleciu 1992 - 2002”, „Gmina Terespol X- XXI wiek”
Podgórski Maciej – „Traktem bitym przez Podlasie” (1982)
Internetowy Polski Słownik Biograficzny – „Teresa Sapieżyna z Gosiewskich”
Zasoby internetu

czwartek, 3 stycznia 2019

Radni Terespola uchwalili budżet miasta na 2019 rok

Na sesji w dniu 28 grudnia 2018 r 15 radnych (w 100% składzie) przyjęto nowy budżet miasta na 2019 rok. Budżet został przygotowany przez urząd miasta. Przed jego uchwaleniem został pozytywnie zaopiniowany przez Regionalną Izbę Obrachunkową w Lublinie, oraz Komisję Finansów i Rozwoju Gospodarczego i Komisję Rewizyjną rady miasta.
Przed jego uchwaleniem w sprawie budżetu wypowiedział się burmistrz ,który podkreślił że budżet jest budżetem inwestycyjnym, pozytywnym dla rozwoju miasta i ujmuje realne potrzeby terespolskiej społeczności. W imieniu klubu radnych odmienne zdanie w pierwszej fazie dyskusji przedstawił radny Robert Wieczorek. Motywem jego wypowiedzi stał się temat utrzymania przez miasto budynku szkolnego przy ul. Wojska Polskiego 88. Obecnie w tym budynku mieści się szkoła podstawowa utrzymywana przez miasto i akademickie liceum ogólnokształcące Państwowej Szkoły Wyższej z Białej Podlaskiej. Argumentacje za utrzymaniem budynku przedstawili burmistrz, radni w tym radni Urszula Artecka i Krzysztof Wróbel.
Motywem ich wypowiedzi były fakty, iż z sondażu przeprowadzonego wśród społeczeństwa Terespola wynika,że mieszkańcy miasta nie wyobrażają sobie likwidację jedynej szkoły średniej w mieście.Bez względu na to czyją własność stanowi budynek , w tej szkole uczą się uczniowie z miasta i dlatego w budżecie miasta zostały ujęte koszty utrzymania budynku Podobnie w mieście część ulic: Wojska Polskiego, Kodeńska, 3 Maja są drogami wojewódzkimi, ale korzystają z nich przede wszystkim mieszkańcy miasta, stąd do utrzymania tych ulic przekazuje część środków również miasto. Po wypowiedziach radnych jak wyżej głos w imieniu klubu radnych zabrała radna Justyna Sowa, która potwierdziła, że klub zagłosuje za przyjęciem budżetu. Ostatecznie budżet został przyjęty jednogłośnie przez obecnych radnych.
W budżecie określono kwotę planowanych dochodów miasta w łącznej kwocie: 26.191.380, 00 zł.  (dwadzieścia sześć milionów sto dziewięćdziesiąt jeden tysięcy trzysta osiemdziesiąt złotych), kwotę łączną wydatków miasta: 27.031.180, 00 zł. (dwadzieścia siedem milionów trzydzieści jeden tysięcy sto osiemdziesiąt złotych ). Kwota planowanego deficytu wyniesie: 839.800,00 zł. (osiemset trzydzieści dziewięć tysięcy osiemset złotych). Źródłami pokrycia deficytu będą wolne środki wynikające z rozliczeń papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych w kwocie 200.000,oozl( dwieście tysięcy złotych) oraz kredyty i pożyczki w kwocie 639.800,oo zł (sześćset trzydzieści dziewięć tysięcy osiemset złotych) .Zadania inwestycyjne  zaplanowano do wykonania za łączną kwotę: 8.447.301,63 zł (osiem milionów czterysta czterdzieści siedem tysięcy trzysta jeden złotych sześćdziesiąt trzy grosze) w tym środki własne: 2.428.301,63 zł, oraz środki z UE: 6.019.000 zł: Planowane  inwestycje to: przebudowa chodników na terenie miasta, przebudowa nawierzchni ulic Kraszewskiego i Słuszki, modernizacja dróg dojazdowych do gruntów rolnych ulicami Wierzbową i Gruntową, projekt bloku komunalnego przy ul. Pilsudskiego, rewitalizacja zdegradowanego obszaru Konowicy, wzrost efektywności i dostępności usług elektronicznych, wymiana oświetlenia w hali sportowej szkoły podstawowej nr 2, odnawialne źródła energii, termomodernizacja MOK, promocja nisko emisyjności, wzmocnienie potencjału Ochotniczej Straży Pożarnej ( OSP). Radni przyjęli również wieloletnią prognozę finansową na lata 2019-2032 oraz bieżące zmiany w budżecie miasta.
Nowe stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Stawki wyniosą:
9, 80 zł od mieszkańca miesięcznie - jeżeli odpady są zbierane i odbierane w sposób selektywny .Jeżeli odpady są zbierane i odbierane w sposób nieselektywny -15 zł miesięcznie od jednego mieszkańca w budynkach wielolokalowych oraz 27 zł miesięcznie od jednego mieszkańca w zabudowie jednorodzinnej.
Program rozwiązywania problemów alkoholowych i przeciwdziałania narkomanii. Uchwalony program uwzględnia pomoc psychospołeczną i prawną rodzinom w których występują problemy alkoholowe , narkomania i przemoc w rodzinie.
Podwyższenie kryterium dochodowego do korzystania z pomocy społecznej.
Podwyższono kryterium dochodowe dla osób objętych rządowym programem „ Posiłek w szkole i w domu „ na lata 2019- 2023, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego ustawy o pomocy społecznej.

Tekst i foto: Adam Jastrzębski.

piątek, 2 listopada 2018

To oni teraz będą rządzić w mieście do 2023 roku

Burmistrzem Miasta Terespol na kolejną, już 4 kadencję (2018 - 2023) ponownie został wybrany Jacek Danieluk KWW Porozumienie Samorządowe Terespola. O stanowisko burmistrza ubiegali się  także Piotr Skolimowski z KWW Terespol Razem Justyna Sowa z KWW Nasze Miasto Terespol. 

Ostatecznie wyniki:

Jacka Danieluka 1833 głosy (67,22%) 
Piotr Skolimowski - 758 głosów (27,80%)
Justyna Sowa -  136 głosy (4,99%).


Frekwencja w Terespolu -  59.60 % 
Uprawnionych do głosowania - 4614 osoby
Wydano - 2750 kart do głosowania
Oddano - 2727 głosów ważnych

W nowo wybranej  15 osobowej radzie miasta Terespol KWW Porozumienie Samorządowe Terespola otrzymało  10 mandatów, KWW Nasze Miasto Terespol przypadło 3 mandaty a KWW Terespol Razem otrzymało 2 mandaty. Rada Miasta Terespol - 5 letnia kadencja (2018-2023) Ewa Zając, Dorota Szprychel, Jarosław Tarasiuk, Urszula Artecka, Robert Wieczorek, Paweł Jurkowski, Krzysztof Wróbel, Krzysztof Prokopiuk, Andrzej Korbal Andrzej Łukasiak, Barbara Saj, Justyna Sowa, Tomasz Staszczuk, Waldemar Wróblewski, Dariusz Herlikiewicz. Do rady powiatu bialskiego z okręgu nr 2 (miasto Terespol, gminy Terespol, gmina Zalesie) mandaty zdobyli: Wojciech Mitura - Terespol (Porozumienie Samorządowe 2018), Elżbieta Iwaniuk - Kobylany (PSL) oraz Radosław Sebastianiuk - Mokrany Nowe (PiS).

Szczegółowe wyniki głosowania  do Rady Miasta Terespol - 21 października 2018
Okręg wyborczy Nr 1

    1. Zając Ewa: 157 głosów
    2. Rydz Zenon: 75 głosów 
Okręg wyborczy Nr 2
  1. Szprychel Dorota: 89 głosów
  2. Rymaszewski Krzysztof: 62 głosów,
  3. Fisiuk Piotr: 39 głosów
Okręg wyborczy Nr 3
  1. Tarasiuk Jarosław: 208 głosów
  2. Romaniuk Leszek: 74 głosów
Okręg wyborczy Nr 4
  1. Artecka Urszula 101 głosów
  2. Dmitruk Andrzej: 46 głosów,
  3. Urbala Jakub: 26 głosów
Okręg wyborczy Nr 5
  1. Wieczorek Robert: 77 głosów
  2. Krzemiński Wiesław 65 głosów,
  3. Chmielewski Andrzej: 34 głosów
Okręg wyborczy Nr 6
  1. Jurkowski Paweł: 71 głosów
  2. Ciupak Katarzyna: 57 głosów,
  3. Tarasiuk Andrzej: 56 głosów
Okręg wyborczy Nr 7
  1. Wróbel Krzysztof: 109 głosów
  2. Sołoducha Mariusz: 55 głosów
Okręg wyborczy Nr 8
  1. Prokopiuk Krzysztof: 69 głosów
  2. Gryta Michał: 47 głosów,
  3. Drobisz Bogusław: 24 głosów
Okręg wyborczy Nr 9
  1. Korbal Andrzej: 135 głosów
  2. Mućka Piotr: 30 głosów,
  3. Wołoszko Alicja: 28 głosów 
Okręg wyborczy numer 10
  1. Łukasiak Andrzej: 67 głosów
  2. Chaber Piotr: 44 głosów,
  3. Okseniuk Waldemar: 32 głosów
 Okręg wyborczy Nr 11

     1  Saj Barbara 118 głosów 
     2. Łukasik Andrzej: 56 głosów
  
Okręg wyborczy Nr 12
  1. Sowa Justyna: 69 głosów
  2. Wróblewski Przemysław: 54 głosów,
  3. Wołoszko Zdzisław: 19 głosów
Okręg wyborczy Nr 13
  1. Staszczuk Tomasz: 100 głosów
  2. Guziuk Wojciech: 75 głosów
Okręg wyborczy Nr 14
  1. Wróblewski Waldemar: 55 głosów
  2. Tymoszuk Joanna: 51 głosów
  3. Bielecki Artur: 43 głosów
Okręg wyborczy Nr 15
  1. Herlikiewicz Dariusz: 93 głosów
  2. Jakuszko Edward: 72 głosów
źródło: PKW

Oprac: Adam Rymaszewski